. निम्नलिखित गद्यांहों में से किन्हीं तीन की ससन्दर्भव्याख्या कीजिए
(क) एव विद्यापि चाण्वा दुरबारया कथमपि दैक्याशेन परिगृहीताः विक्लया भवन्ति चक्रवर्ती:, सर्वविन्याधिष्ठानं च गच्छन्ति। तथाहि अभिषेकसमय एवं चैतेषां मगलक्तशजलैर्य प्रक्षाल्यते दक्षिण्यम्। अग्निकार्यधुमेनेव मालिनीक्रियते हृदयम्, पुरोहित्कुशाग्रसममर्नीभिरिव
अपहृयते कान्तिः, उष्णीशबन्धेनेव आच्छाद्यते जरागमनस्मरणम्, एतपत्रमंडलेनेव अप्सयते परलोकदर्शनम्, चामरपवनरीव अप्रह्यते सत्यवादिता, वेत्रदण्डैरिव उत्सार्यन्ते गुणाः जयशब्दकलकलैरिव त्रिस्क्रियन्ते साधुवादः, ध्वजपत पल्लवैरिव परमृष्यते यशः।
(ख) तत्क्षणमेव च "कुत इदम् ? किमिदमिति दृश्यताम्" अतिशय छात्रेषु विशिष्टेषु क्षणानन्तरं छात्रेणैकेन संस्कारा स्वेगमत्युष्णं दीर्घ निःश्वसति, मृगिव व्याघ्रऽऽभ्रता, अश्रुप्रवाहैः स्नाता, सवेप्थुः कन्यकाका अडके निधाय समानिता। चिरंवेशेनपि च तस्याः सहचरी सहचारो वा न प्राप्तः। तं चन्द्रकलयेव निर्मितम्, नवनीतेनेव रचिताम्, मृणाल-गौरीम्, कुन्दकोरकाग्रदतिं सक्षोभं रुदतमावलोक्यऽस्माभिरपि न पितं निरोधं नयनवाष्पनि।
(जी) किं बहुनाः, राज्यभारं भरक्षमेश्वन्तरङ्गेषु भक्तिमत्सु समारण्य, अप्सराः प्रतिरूपाभिरन्तः पुरिकाभि राममानो
गीतसंगीतपानगोष्ठीश्च यथार्थ बधान्न यथां कुरु शरीरलाभम्, इति पंचाङ्गीमृष्टभूमिरंजलि-चुम्बितचूडश्चिरमशेत्। प्रहसीच्च प्रतिफललोचनोऽन्तः पुरप्रमदजनाः। जन्नाथश्च सस्मितम् 'उतिष्ठ, ननु हितोपदेशाद गुरवो भवनतः। किमिति गुरुत्वविपरितमनुष्ठितम्' इति तमुत्थाप्य क्रीदानिर्भरमतिष्ठत्।
(घ) तदेवं प्रयाति कुटिलकष्ट चेष्टासहस्रदारुने
राज्यतन्त्रे अस्मिन् महामोहन्डकारिरि च यौवने कुमार! तथा प्रयतेथाः यथा नोपहस्यसे जनैः, निन्द्यसे साधुभिः, न धिक्क्रियसे गुरुभिः, नोपालभ्यसे सुहृद्भिः, न शोच्यसे विद्वद्भिः। यथा चन्न प्रकाश्यसे कुशलैः, न प्रहस्यसे कुशलैः, नासवाद्यसे भुजङ्गाः, नावलुप्यसे सेवकैः न वाञ्च्यसे धुर्तेः, न प्रलोभ्यसे वनिताभिः न विदम्ब्यसे लक्ष्म्या, न नृत्यसे मादेन, नोनमत्तीक्रियस माडेन, नक्षिप्यसे विषयैः, नावकृष्यसे रागेण, नेपह्रियसे सुखेन।
(क) प्रस्तुत गद्यांश भट्टनारायणकृत ‘वंशस्थ’ नाटक से उद्धृत है। इसमें चक्रवर्ती सम्राट् की स्थिति का व्यंग्यात्मक चित्रण किया गया है। कवि ने बड़े ही मार्मिक ढंग से यह दिखाया है कि अभिषेक के समय सम्राट् को जो सम्मान व आदर मिलता है, वह वास्तविक गुणों से अधिक दिखावटी आडंबर है। अभिषेक के जल से स्नान कराए जाने पर हृदय पर धुएँ की तरह भारीपन छा जाता है, पुरोहितों के कुशाग्र मंत्र उसके यश को छीन लेते हैं। उष्णीष बंधन से वृद्धावस्था की स्मृति दब जाती है, छत्र की छाया में परलोक का दर्शन ढक जाता है। चामर पवन से सत्यवादिता उड़ जाती है, वेत्रदण्ड से गुणों ______ ______ ____ ____ ___ ____ _________.
________ ___ _________ _____ ______ ___ ______ ____ ________ ___.
__________ ______ _________ _____ _________ _____ ___ ______ ____ __________.
_______ ____ ____ ___ _______ __________ _____ ___ _______ _______ _______ ___.
_______ ______ ________ ___ __________ ______ _____ ____.
___ ______ _____ _____ ________ ______ _______ ____ _____ ___.
______ ____ ______ ______ __________ _____ ________ _____ _______.
____ ___ _____ ___ ________ ________ ______ _____ ______ ________.
__________ __________ __________ ____ __________ _____ _________ ______ ________ _______.
___ __________ ____ ______ ______ _____ __________.
_____ _________ ________ _______ __________ ____ _________ _________ ____ ______ ___.
__________ _________ ____ __________ ______ _______.
____ ____ _______ ___ ____ ____ ______ ______.
_________ ________ _________ ___ ________ ______ ______ ___.
______ ___ ________ ___ ______ ___ ____ _______.
______ ____ _____ __________ ___ ____ _________ ___ ________ ___ ___.
_______ _________ _____ _______ ___ ___ _________ _____ __________.
_______ _____ ___ ______ _____ ___.
_____ _______ ______ ______ ______ _______ ________ _______.
______ ____ __________ ________ __________ _______ ___ ____ ____ ___ ___.
_________ ________ __________ _________ __________ _________ ______ _______ _______ ___.
__________ __________ __________ __________ _______ ____ _____ _______.
___ ___ _____ ________ _____ ___ ____ ______ _____ __________.
__________ ________ __________ _________ _______ __________ ______ _______ _____ _______ ____.
______ _________ _______ ___ ______ __________ ______ ____ ____ __________ _________.
__________ _____ ______ _______ _________ _________ ________ __________ __________ ________ ________.
____ ___ _______ ______ ___ ____ ______.
_______ __________ __________ ____ __________ _______ _________ _____ ___.
______ ___ __________ _______ ___ ___ ________ _____ ___ _________.
______ _______ _____ __________ _______ ___ ____ ______ ______ _____.
____ _____ _____ __________ _____ ___ _____.
______ _______ ___ ________ ___ _________ __________.
_________ ____ ___ _____ _________ __________ ____.
________ __________ _____ ____ _________ ___ __________ _______.
______ _______ ______ __________ __________.
____ _____ _________ ________ __________ ___ ________ _________ _________ ___ ____.
Get Full Answer on WhatsApp