. निम्नलिखित गद्यांहों में से किन्हीं तीन की ससन्दर्भव्याख्या कीजिए
(क) एव विद्यापि चाण्वा दुरबारया कथमपि दैक्याशेन परिगृहीताः विक्लया भवन्ति चक्रवर्ती:, सर्वविन्याधिष्ठानं च गच्छन्ति। तथाहि अभिषेकसमय एवं चैतेषां मगलक्तशजलैर्य प्रक्षाल्यते दक्षिण्यम्। अग्निकार्यधुमेनेव मालिनीक्रियते हृदयम्, पुरोहित्कुशाग्रसममर्नीभिरिव
अपहृयते कान्तिः, उष्णीशबन्धेनेव आच्छाद्यते जरागमनस्मरणम्, एतपत्रमंडलेनेव अप्सयते परलोकदर्शनम्, चामरपवनरीव अप्रह्यते सत्यवादिता, वेत्रदण्डैरिव उत्सार्यन्ते गुणाः जयशब्दकलकलैरिव त्रिस्क्रियन्ते साधुवादः, ध्वजपत पल्लवैरिव परमृष्यते यशः।
(ख) तत्क्षणमेव च "कुत इदम् ? किमिदमिति दृश्यताम्" अतिशय छात्रेषु विशिष्टेषु क्षणानन्तरं छात्रेणैकेन संस्कारा स्वेगमत्युष्णं दीर्घ निःश्वसति, मृगिव व्याघ्रऽऽभ्रता, अश्रुप्रवाहैः स्नाता, सवेप्थुः कन्यकाका अडके निधाय समानिता। चिरंवेशेनपि च तस्याः सहचरी सहचारो वा न प्राप्तः। तं चन्द्रकलयेव निर्मितम्, नवनीतेनेव रचिताम्, मृणाल-गौरीम्, कुन्दकोरकाग्रदतिं सक्षोभं रुदतमावलोक्यऽस्माभिरपि न पितं निरोधं नयनवाष्पनि।
(जी) किं बहुनाः, राज्यभारं भरक्षमेश्वन्तरङ्गेषु भक्तिमत्सु समारण्य, अप्सराः प्रतिरूपाभिरन्तः पुरिकाभि राममानो
गीतसंगीतपानगोष्ठीश्च यथार्थ बधान्न यथां कुरु शरीरलाभम्, इति पंचाङ्गीमृष्टभूमिरंजलि-चुम्बितचूडश्चिरमशेत्। प्रहसीच्च प्रतिफललोचनोऽन्तः पुरप्रमदजनाः। जन्नाथश्च सस्मितम् 'उतिष्ठ, ननु हितोपदेशाद गुरवो भवनतः। किमिति गुरुत्वविपरितमनुष्ठितम्' इति तमुत्थाप्य क्रीदानिर्भरमतिष्ठत्।
(घ) तदेवं प्रयाति कुटिलकष्ट चेष्टासहस्रदारुने
राज्यतन्त्रे अस्मिन् महामोहन्डकारिरि च यौवने कुमार! तथा प्रयतेथाः यथा नोपहस्यसे जनैः, निन्द्यसे साधुभिः, न धिक्क्रियसे गुरुभिः, नोपालभ्यसे सुहृद्भिः, न शोच्यसे विद्वद्भिः। यथा चन्न प्रकाश्यसे कुशलैः, न प्रहस्यसे कुशलैः, नासवाद्यसे भुजङ्गाः, नावलुप्यसे सेवकैः न वाञ्च्यसे धुर्तेः, न प्रलोभ्यसे वनिताभिः न विदम्ब्यसे लक्ष्म्या, न नृत्यसे मादेन, नोनमत्तीक्रियस माडेन, नक्षिप्यसे विषयैः, नावकृष्यसे रागेण, नेपह्रियसे सुखेन।
(क) प्रस्तुत गद्यांश भट्टनारायणकृत ‘वंशस्थ’ नाटक से उद्धृत है। इसमें चक्रवर्ती सम्राट् की स्थिति का व्यंग्यात्मक चित्रण किया गया है। कवि ने बड़े ही मार्मिक ढंग से यह दिखाया है कि अभिषेक के समय सम्राट् को जो सम्मान व आदर मिलता है, वह वास्तविक गुणों से अधिक दिखावटी आडंबर है। अभिषेक के जल से स्नान कराए जाने पर हृदय पर धुएँ की तरह भारीपन छा जाता है, पुरोहितों के कुशाग्र मंत्र उसके यश को छीन लेते हैं। उष्णीष बंधन से वृद्धावस्था की स्मृति दब जाती है, छत्र की छाया में परलोक का दर्शन ढक जाता है। चामर पवन से सत्यवादिता उड़ जाती है, वेत्रदण्ड से गुणों ________ ___ ______ ____ ____ _________ ____ _____ ______ _________ _____.
_________ ____ _________ _____ _______ ________ _______.
_________ ______ ____ ___ ________ ___ ______.
___ ________ ___ ________ _____ _________ _____ ________.
_____ ___ _____ __________ _______ ______.
__________ ______ _________ _____ ______ ________ _________ ____.
_____ _____ __________ _____ ______.
_______ _________ _________ _____ __________ _______ _______ __________ _____ ________ _______ ___.
____ __________ __________ ____ _______ __________ ______ __________ ________ ________ _____ ______.
____ ________ _______ __________ __________ ________.
___ ________ _______ _________ ________ _________ _________ ______ ______.
______ _________ ____ _________ ____ _________ ___ _________ _____ ________.
_____ ______ _________ ____ _______ _______ ________ ___ ______ ________ ________ _________.
_____ ____ ________ ___ ______.
___ __________ ____ __________ ___ ___ ______ _______ _______.
______ ___ _____ ____ __________ _________ ______ ________ ______ _________.
_________ __________ _______ _______ _________.
_______ __________ __________ _______ __________ _______ ______.
________ _____ _______ _________ _______ ___ __________.
___ _______ ___ _________ _______ ___ ___ _________ _________ _________.
_____ _________ ____ ______ _______ ___ _______ _________ __________.
_____ _____ __________ ___ _______ __________ ____ ___ ________ ________.
_______ _____ __________ ______ ____ ______ _____ ___ _________ _________ _____ ____.
_________ ______ _________ ________ _____ _________.
____ ____ ______ ________ ____ ___ _______ ________ ____.
______ _____ ___ ________ _________ __________ ____ ___ _____ __________.
____ _______ ________ _________ ________ _____.
_______ ________ ___ _________ ____ __________ _____ ________ _____ _______ _____ __________.
________ _______ ___ __________ __________ _________ ____ _______ __________.
____ ___ _____ ______ _________ _________ _________ ____ _________ ________.
_________ __________ ________ _____ _________.
________ __________ _______ ___ ______ ______ _____ ______.
___ ______ ______ _____ _____.
_____ _____ ____ ____ _____ __________ __________ ___ __________ _________.
_________ _________ ___ ______ _____ ____ _____ ___.
__________ ______ _____ _______ ________ ____ ___ __________ ____ ______.
_________ ___ ______ ________ ___ ____ _________ __________ ____ _______ __________ _________.
________ _______ ___ __________.
Get Full Answer on WhatsApp