नगर के भेद एवं वास्तु की योजना का वर्णन कीजिए।
नगर के भेद एवं वास्तु की योजना का वर्णन
प्राचीन भारतीय स्थापत्य और वास्तुशास्त्र में नगर निर्माण एक महत्वपूर्ण विषय है, जिसमें धार्मिक, सामाजिक, आर्थिक और राजनीतिक आवश्यकताओं का समायोजन किया गया है। नगरों का निर्माण विभिन्न प्रकार के भेदों और योजनाओं के आधार पर किया जाता था, जो विशिष्ट परिस्थितियों और उद्देश्यों के अनुकूल होते थे।
### नगर के भेद
प्राचीन ग्रंथों जैसे *मनुस्मृति*, *अर्थशास्त्र*, और *वास्तुशास्त्र* में नगरों को विभिन्न श्रेणियों में विभाजित किया गया है। ये भेद नगर के आकार, प्रयोजन, और संरचना के आधार पर किए गए हैं:
1. दुर्ग नगर:
- यह नगर रक्षात्मक उद्देश्यों के लिए बनाए जाते थे।
- चारों ओर मजबूत किलेबंदी, दीवारें और गढ़ों का निर्माण होता था।
- आमतौर पर शत्रुओं से रक्षा और युद्धकालीन आवश्यकताओं के लिए उपयोगी ____ _________ ________ _______ __________.
___ _______ ____ _____ _________ ________ _____.
________ ________ _______ _________ _________ __________ __________ _____ _____.
________ ____ ____ ______ _________ ___ _______ __________ _______ _______ ________ ________.
____ ______ ______ _____ _______ ______.
________ _________ ________ _______ ________ _______ ______ _________ ________ ________.
_________ _________ _________ ___ _________ __________ ________.
_________ _________ _______ ___ ____ _______ ________ ________ ______ __________ ___ _________.
___ ___ ______ _________ __________ _______ ___.
________ __________ _______ ______ _______ ___ _____ __________.
____ ____ __________ ________ ________ _____ ___ _______ ______ _____.
_________ _______ ________ _____ ______.
_______ _____ ___ ____ ______.
_____ ______ __________ ___ ___ _______ ___ ___.
_____ ___ ________ _______ ________ _________ ______.
______ ____ __________ _____ ___.
_____ _____ _____ ______ ___ _________ ________ ______.
__________ ___ ___ _____ _______ _______ ___ ___ _______ __________ _______.
________ ___ _____ _______ _________ _______ ______ __________.
_______ ____ __________ _____ __________ __________ ___ __________ _____ __________.
_____ ___ __________ ________ ______ __________ ______ _________ ______ ___ _______.
_________ ______ ____ ___ ____ ____ _________.
________ __________ ____ _______ _____ ____ ___ _____ ________ _____.
__________ _____ __________ _______ _____ _______.
____ __________ _________ ________ ______ ________ __________ ______ ______ _____ _______.
________ ______ _______ ________ ____ ______ _______ ______ ______ _______.
____ ___ ___ _____ _______ ____ ______ __________ ________ _________ _______.
_________ ____ _________ ___ _________.
_________ _________ _____ ____ ______ _________ _____.
___ ____ ________ _______ ______.
___ ________ __________ _______ ________ ___ ____.
____ ______ _____ ____ __________ ___ _______ ______ _______.
________ _________ ___ ___ ________ ___ _________ _________ ______.
________ _________ _______ _________ ________.
______ ____ ________ ____ ___ ________ __________ ______ _____.
________ ___ ____ __________ ___ _________ _________ _____.
________ _____ ___ _________ _______ _______ ____ __________.
_______ __________ ____ __________ ______ ___.
____ ____ ________ ______ ____ _______ ____ ___ ___ ______ ______ ___.
_____ ____ _______ _____ ____ ____ _____ ____ ________.
_________ _________ _____ ______ ____ ____ ______ _______ _________.
_____ __________ _________ __________ ________ ___ __________ ______ ___ _____ ___ _______.
____ ______ _________ _______ _________ _____ ________.
____ _______ ______ __________ ___ ___ ___ ____.
________ ___ _____ ________ _____ ___ __________.
_____ ___ ___ ___ __________.
______ __________ _________ _______ ____ ________ ____ ___ __________ ___.
_____ ________ _________ ________ ___ _____ _________.
_______ ______ _________ _____ ________.
_________ __________ _________ ___ ___ __________ ________ ____ ______ _______.
__________ ________ __________ ________ _____ ___ _____ ____ _____ __________ ____.
________ _____ _____ _________ _________ _________ ________ ____ ______ _____.
_______ ____ _________ ____ ________ _______ _______ __________ __________ __________.
_______ ____ _____ __________ _____ __________ __________.
_____ ______ _________ ___ ______.
______ _____ ____ _____ _____.
_________ _______ ________ _______ _________ _____ ____ _______.
___ _______ ______ _________ ___ ______ _______ ___ __________ _____ _________.
________ _____ ______ _____ _______ ____ _________ ______ _________ ________.
______ ___ __________ ________ ________ _________ ____ ______.
_____ ______ __________ ____ _________.
____ ____ _______ __________ _______ ____ ________ ____ _______.
______ ______ ___ ______ __________ _______ _______ ___ ____.
___ _________ _________ _______ ___ _______ __________ ___ ___ _________ _____ _____.
_________ _________ _______ ___ ___ __________ _________ _________ __________ ____.
____ ______ _______ ___ ________ _________ _______ ____ ______ _______ _________ _________.
__________ _______ ________ _________ ________ _____ ______ _________ _______.
________ __________ ______ _____ ____.
__________ _________ ____ _______ ____ __________ _________ _______ ______ ___ _________ ___.
___ _______ ___ ______ ______.
________ ______ __________ ________ ___ ___ ____ ________ ______ ______.
____ _________ ___ ___ _______ _______ _____ ________ ____.
____ __________ _________ __________ ______ ______ ___ ___ ____ ____ ____.
___ _____ ________ _________ ____ __________ _______.
______ _____ _______ ___ ________ ____ ______ ________ _______.
____ _____ ___ ___ _____ _____ ___ __________ ________.
_______ _____ _______ ___ _______ ___.
_________ ____ ___ ________ ________ ______ ________ _______ ______ ____ _______ ________.
_______ _________ _____ ________ ________ _____ _________ _______.
_______ _________ ___ ______ _______ ______ _____ __________ ____ _______.
_____ _____ _____ ________ ____ ______ ___ _________.
__________ __________ _____ ______ _____ _______ _______ ___ ______ ______ ______.
_______ __________ ______ __________ _______ _________ ________ ______ ______ ________ __________.
___ ____ ________ _____ _____ ________ ___ __________ __________.
______ ___ ________ __________ ________ ________ _________.
___ ________ _______ ____.
Get Full Answer on WhatsApp