Word Count : 516

---

सर्वोपनिषदो गावः इति विषयः अत्यन्तं रोचकः च गम्भीरः अपि अस्ति। संस्कृतसाहित्ये उपनिषदानि वेदाङ्गानां अन्त्यभागे स्थापितानि महत्वपूर्णग्रन्थरूपेण प्रसिद्धानि। एतानि ग्रन्थानि न केवलं धार्मिकदृष्ट्या, अपितु दार्शनिक, सामाजिक, नैतिक च दृष्टिभिः अत्यन्तं मूल्यवान् अभवन्। “गावः” इत्यस्य उपयोगः केवलं पशुपालनसम्बन्धितं नास्ति, किन्तु एषः प्रतीकात्मकार्थे अपि ग्रह्यते। उपनिषदानि प्रायः ज्ञान, आत्मा, ब्रह्म, संसार इत्यादिषु गहनविचारान् प्रस्तुतवन्ति, यत्र मानवजीवनस्य आधारभूततत्त्वानि प्रकाशमानानि भवन्ति। सर्वोपनिषदानां मूलतः आद्यस्रोतः वेदाः एव। तत्र मानवजीवनस्य आध्यात्मिकतत्त्वं, आत्मज्ञानं, कर्मफलस्य सिद्धान्तः च प्रतिपादितः। उपनिषदानि गायः इत्यनेन विषयेन सम्बद्धतया अपि विवेच्यन्ते, यतः गायः प्राचीनभारतीयसंस्कृतेः आहार, अर्थ, धर्म, आयुर्वेद, आर्थिकसमृद्धि च सम्यक् प्रतिनिधित्वं करोति। गायः केवलं पशुः नास्ति, किन्तु सामाजिक-सांस्कृतिक-आर्थिक-सांस्कृतिक जीवनस्य मूलाधारः अपि अस्ति। उपनिषदानां दृष्ट्या, गायः जीवनस्य संरक्षणस्य प्रतीकः, धैर्यस्य च प्रतिकं, तथा प्रकृतिसम्मतिपरिपोषणस्य चिन्हं इव ग्रह्यते। उपनिषदानां शिक्षायां गायः प्रायः “अन्नदा” इव प्रतिपाद्यते। अन्नस्य स्रोतः यदा गायः भवति, तदा मानवजीवनस्य आधारभूत आवश्यकता प्रति __________ ____ _________ ___ _____ _____ ___ ________ __________.
______ _______ _____ ______ _____ ______ _______.
_____ ______ _______ ________ _______ _________ ______ ____ __________.
________ ___ _________ _________ __________ _____ ________ ____ ________ ________ _______.
___ ________ _________ ________ _________.
________ ______ ______ _______ ___ ____ ________ ________ ____ _______ ________.
_________ __________ _____ _______ ____ ____ ________ __________ _________ __________ _____ ____.
________ ______ _____ ___ _____ ____ _______.
___ ________ ________ _____ _______ _________ ______ _________ _____ ___.
___ _______ ____ ___ _______ ____.
____ ________ ____ ____ _______ _____ ________.
_______ ____ ______ ____ _________ _______ __________ _______ __________.
______ _____ ______ ________ ________ __________.
________ ___ ___ __________ _______ ________ ____ _______ ____ ____ ______.
________ ________ __________ ________ __________ ____ ________.
___ _______ ________ _______ _____ ____ _______ __________ ________.
___ ________ ____ _____ ___ ___ ___ _______ ___ ___ ______ _____.
___ ________ ______ ________ _________.
_______ __________ ____ _________ __________ ____.
________ ___ ___ ____ ______ _________ __________ _____ __________ _______.
___ ___ ______ ____ __________.
_______ ________ __________ ______ ________ ______ _______ ____.
________ ______ ___ ______ _________ __________ _______ __________ ____ _________ _________.
________ _______ _____ ______ _________ _______ __________ __________ __________ _________.
_______ __________ ______ ________ _____ _________ _________ _________ ______.
_______ ____ _________ _______ ____ ______.
______ ________ ___ ________ __________ _______ _____ ___ _________ ______ ____ __________.
_________ __________ ________ __________ ______ _________ ____.
________ ____ ____ _______ _______ __________ ____ ________ ____.
________ _____ ___ __________ ____ ____ ______.
__________ ______ ___ __________ ________ __________ _____ _______ ________ ________.
______ _____ ________ _______ ______ ____ ___ __________ ___ ____ ______.
___ ____ ______ __________ ___ _____ ______.
___ _________ _______ ________ _________.
______ ___ ______ ____ _________ _______.
___ _______ ______ ______ _________ _____ _________ _____ ____ _______ _______ _____.
_________ ____ _________ _______ _____ ________ ____ ______ _______ __________ ___ __________.
___ ______ _________ ________ _____ _____ ______ _________ ______ ___ _______ __________.
____ _____ _______ ________ ____.
______ _____ ____ ________ ________ ________ _______ _________ ________.
_________ _____ ____ ___ __________ _____ _______ __________ ____ ____.
_________ ________ ___ ____ ______ ______ ____ ______ ____.
__________ _______ _________ __________ ____ _____ ___ ________ ________ ________.
_______ _______ ___ __________ ________ __________ ________ _______ _________ ________.
___ ___ ____ _________ ___ _________.
Get Full Answer on WhatsApp