सोवियत संघ के विघटन के कारणों का उल्लेख कीजिए।
सोवियत संघ का विघटन 1991 में हुआ, जो एक ऐतिहासिक घटना थी, जिसका विश्व पर गहरा प्रभाव पड़ा। इस विघटन के कारणों का अध्ययन करते हुए यह स्पष्ट होता है कि यह एक जटिल प्रक्रिया थी, जिसमें राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक और अंतर्राष्ट्रीय कारणों की भूमिका थी। सोवियत संघ का विघटन सिर्फ एक देश के टूटने का मामला नहीं था, बल्कि यह शीत युद्ध की समाप्ति, वैश्विक राजनीति में बदलाव और लोकतांत्रिक आंदोलनों की बढ़ती ताकत के संकेत थे।
### 1. आर्थिक संकट और मिखाइल गोर्बाचेव की नीतियाँ
सोवियत संघ का आर्थिक ढांचा एक नियोजित अर्थव्यवस्था पर आधारित था, जहाँ राज्य ही अधिकांश उत्पादन और वितरण का नियंत्रण करता था। यह व्यवस्था 1970 और 1980 के दशक में मंदी का सामना करने लगी। उद्योगों की दक्षता में कमी, उपभोक्ता वस्तुओं की कमी और कृषि क्षेत्र की अव्यवस्था ने आर्थिक संकट को जन्म दिया। 1985 में मिखाइल गोर्बाचेव के सत्ता में आने के बाद उन्होंने 'पेरोस्त्रोइका' (आर्थिक सुधार) और 'ग्लासनोस्त' (खुलापन) _______ _______ _____ _________ ________ ____.
_________ _____ _________ ____ _____ _____ __________ __________ _________ __________.
___ __________ ______ ________ _____ _______ _________ ______ ___ _________ __________ ____.
_____ ________ _________ ____ ________ ________ ________.
_______ ____ ____ _______ _____ ____ _____ ________.
______ ____ ____ ______ _________ ___ _______ _____ __________ ___.
___ ___ ___ __________ _______ _________ _______ __________ _________.
_______ ________ ___ __________ _____ ______ ______ _______ _________ ______ __________ ______.
____ _________ _______ _____ _______ ___ ______ __________ _____ __________ ________ _______.
____ _____ ___ ____ _________ ______ _________.
________ _____ ______ ______ ______ _________ ____ _________ _____ _________ _________.
______ _________ ___ __________ _________ _______.
_______ __________ __________ ________ __________ _______ _______ _________ ______.
___ _______ ________ _____ ______ ____ ___ ________ ________.
_____ ________ __________ ________ _____ _____.
________ __________ _____ _________ _____ _________.
__________ ________ _______ ___ _______ ______ ____ _______ ________.
__________ ______ _______ ____ ______ ___ _______ _________.
________ __________ ________ ________ _________ ___ _______ ___.
_________ ________ ______ _________ _____ _________.
_________ _________ ___ ____ ______.
____ ____ _________ _______ _________ ________.
_____ ________ ________ ________ ____ ____ ___ _________ ___ ____ _____.
____ _________ ___ ________ _________.
____ ____ ____ _________ ______ ____ ________ ______.
___ _________ _________ _______ _______ ____ __________.
_______ _________ ___ _____ ______ ______ ________ ___ ________ ________.
_________ ______ ____ __________ ____ ______ ________ _______ _________ ________.
_______ ______ _________ ____ ___ ____ ___ ___ _____ ______.
________ __________ ______ _____ ____ ____ ____ _______ ___.
_____ ________ _______ ____ _____ ______ _________ _____ ________.
_______ __________ ___ ___ _______ ___ _________ ___.
___ __________ _____ ____ _______ ____.
______ __________ ____ _______ ___ _______ ________ ______ ________ __________ _______ ___.
__________ ___ _________ _________ _________ ______ ___ _____.
_________ ______ __________ _________ ____ _____ _____.
________ ________ ________ _____ _______ __________ ___.
__________ _______ ___ _______ ______ ___ ________ ____.
_________ ________ ___ _______ ______ _________ ________ __________.
___ _______ _________ _______ _______ _______ ________ _________.
________ ________ ___ _____ ______ ______ ___ _____.
______ _______ ____ ____ _________ ________ ___ ______ _________ __________ ____.
__________ ______ ____ ___ ___ __________ _________ _____ _______ _____.
__________ ___ ___ _____ ________ __________ ______ ________ _______.
___ ______ _________ _______ ________ ________ _____ _____ ____ _______ __________.
__________ ______ _________ _________ _________ ________.
_________ _______ ______ ______ _________ ____ ___ ________ _______ _____ ____.
_________ ____ ______ ______ ______ __________ _______ _________ ____ ________.
_________ ________ ________ _______ ____ _____ _______ ___ ____ ________ ________ _________.
______ _____ _____ ________ ___.
____ _________ ________ ______ _______ __________ ___ _________ _________ ________ ___.
_____ _______ ___ __________ _________ ___.
_____ ______ _________ _________ ________.
__________ _______ _________ ____ _________.
______ __________ __________ _______ ________ _________.
__________ _______ _____ ______ ________ ___ ________ _______ ___ ______ _____.
_____ ___ _______ _______ ______ _____.
________ _______ __________ _____ ____ _____ _________ ________ ___ _______ ______ __________.
__________ ____ __________ _____ ____ _____ ________ _________ ________ _________ ________.
_____ __________ ________ ______ __________ ________ _________.
_________ _____ _________ ________ _______.
____ _________ ______ _________ ______ _____.
____ __________ ______ _______ ______ _____ _________ __________ ______ ___ ________ ________.
_____ ________ ______ ______ ____ _________.
_____ ___ ______ _______ __________ _______ ___ ____ _______ ______ ___ _______.
_______ ________ __________ _____ ______ _____.
___ _____ ______ _____ __________ ____ _________ ___.
_____ ___ ________ _______ _____ ______ ______ ___ ________.
_________ _________ ___ _____ ________ _____ ___ ________ ________ _____.
__________ _______ _________ _______ _____ ____ ___ ________ ____.
______ ______ _________ _________ ____ _________ ___ _____ _________ _________ _______.
_______ _______ ________ ______ _______.
_____ _______ _____ _____ _______ ___ _________ _____ __________ _______ __________ _________.
_______ ___ ________ _____ ________ __________ ________ _________ _______.
___ _______ ____ _______ ________ _____ _____ _________ _____.
_______ _________ __________ _________ __________ ___ _________ _______ ____ __________ _____.
__________ ________ ____ _______ __________ ________ ________ _______ ___.
_________ __________ _______ __________ ___ _______.
________ __________ _________ ______ __________ ______ ________ ___ ______ _________ _______ __________.
______ ______ _____ _____ ________ _____.
_____ _________ ______ ______ __________ _______ ___ _________ _________ ________ _____ _________.
______ _______ ________ ______ ___.
____ _____ _______ _________ _________ ______ _______ ____ _________.
__________ _______ _______ ____ ___ _____ ____ ____ ______ _______.
____ ___ ___ __________ __________ ________ _______ __________ ________.
________ ______ __________ ________ _____ _____ ____ ___ ________ __________.
______ ____ _____ ______ ____ _______ ________ __________ _____.
_____ __________ ______ ________ __________ ___.
_____ __________ ____ ________ _____ ____ __________ ___ _______ __________.
___ ___ ________ _____ _________ ____.
____ __________ _____ _______ __________ ________ _______ ________.
______ ________ _________ _________ ___ _________ _________ _____ _________ _________ _____ _______.
____ ____ _________ ______ __________ ______ __________ __________ _____ __________ ______.
Get Full Answer on WhatsApp